فهرست بستن

پول مبنای بحران در اقتصاد

«دستور کاری برای یک اقتصاد نوین» یا همان عبارتی که در ادبیات جدید عرصه‌ی دانشگاهی و فضای روشن‌فکری کشور ما با عنوان «الگوی جای‌گزین اقتصاد» شناخته می‌شود، مفهومی است که دست‌آویز دکتر دیوید کورتن شده است تا بحران اقتصادی سال 2007 آمریکا را تحلیل کند.

«دستور کاری برای یک اقتصاد نوین» یا همان عبارتی که در ادبیات جدید عرصه‌ی دانشگاهی و فضای روشن‌فکری کشور ما با عنوان «الگوی جای‌گزین اقتصاد» شناخته می‌شود، مفهومی است که دست‌آویز دکتر دیوید کورتن شده است تا بحران اقتصادی سال 2007 آمریکا را تحلیل کند و راه برون‌رفت از آن را نیز در یک لایحه با 12 محور، تحت عنوان «طرح 12 ماده‌ای اقتصاد نوین» -صفحه‌ی 156 کتاب- بخواند. آن‌چه که اساس این طرح را تشکیل می‌دهد تفکیک دو حوزه‌ی اصلی اقتصاد است که ذیل عناوین اقتصاد واقعی و اقتصاد غیرواقعی (مالی) شناخته می‌شود؛ دیوید کورتن محور اقتصاد واقعی را زیست‌بوم زندگی انسان می‌داند و ثروت‌های نهفته در آن‌را مبنای ارزش‌گذاری و اعتباربخشی به زندگی بشر مطرح می‌کند؛ او میدانِ عملِ این اقتصاد را در جایی به نام مین‌استریت Main-Street برمی‌شمارد.

 کتاب سرمایه داری فردا

اما آن‌چه که ضرورت طرح مین‌استریت را به پیش می‌کشد، وضعیت فعلی اقتصاد جهان است که با اصالت دادن به اقتصاد بخش غیرواقعی که اقتصادِ مالی نیز خوانده می‌شود، شرایط بحرانی و وضعیت وخامت‌زایی را برای جهان به وجود آورده است. میدانِ عملِ اقتصاد غیر واقعی در وال‌استریت Wall-Street رقم می‌خورد؛ همان جایی که نقطه‌ی شروع بحران جهانی اقتصاد در سال 2007 بود. دیوید کورتن محور اصلی تشکیل‌دهنده‌ی وال‌استریت را به نقش پول Money ارجاع می‌دهد؛ برای توضیح بیشتر از صفحه‌ی 19 کتاب می‌خوانیم که:

«اگر به عمق بحران اقتصادی که زندگی بسیاری از ما را تحت تاثیر قرار داده نگاهی بیندازیم با توهمی روبه‌رو خواهیم شد: باور به این‌که پول ثروت محسوب می‌شود، حال آن‌که پول صرفاً عدی است که با فن حسابداری ایجاد می‌شود و خارج از ذهن انسان موجودیتی ندارد. از آن‌جا می‌توان بسیاری از چیزهایی را که برای بقا یا به‌زیستی انسان ضروری‌اند با پول خرید، به راحتی دچار این اشتباه می‌شویم که به جای آن‌که کارایی نظام اقتصادی را بر اساس نقش آن در به‌زیستی پایای انسان و طبیعت بستنجیم، دست به ارزیابی «نرخ بازده مالی برای پول» یا اساساً «نرخ رشد پول» می‌زنیم. این درک غلط از «پول هم‌چون ثروت» نقش پررنگی در تمام ناکامی‌های بزرگ نظام اقتصادی کنونی داشته است؛ ناکامی‌هایی نظیر چرخه‌های رونق و رکود، نابودی طبقه‌ی متوسط، کاهش سطح کیفی زندگی اجتماعی و تخریب بی‌وقفه‌ی طبیعت.»

همان‌طور که در مقاله‌ی قبل نیز مطرح شد، مشکل اصلی این نوشته خلأ تئوریک است. زمانی‌که فرانسیس فوکویاما در «پایان تاریخ[1]» لیبرالیسم را به عنوان منتهای تفکر انسان مدرن در سیر تحول خود مطرح کرد منظورش این بود که اندیشه‌ی غرب نطق دیگری را بالاتر از لیبرالیسم ندارد تا در سخنرانی خود قرائت کند!

دکتر دیوید کورتن هم از این قاعده مستثنی نیست و به نوعی از این نبودِ اندیشه‌ی فلسفی و مبنایی جدید که خارج از اصول مدرنیسم و لیبرالیسم باشد رنج می‌برد و دستور کار اقتصاد نوین خود را در بازگشت به آراء و اندیشه‌های آدام اسمیت[2] می‌داند؛ اسمیتی که خود پدر علم اقتصاد است و هر نظریه‌ای تا پایان تاریخ که در چهارچوب اکونومی یا علم اقتصاد مطرح شود از آبشخور فکری او بهره خواهد برد و اقتصاد مالی یا غیرواقعی که وال‌استریت را در خود دارد و بحران‌های اقتصادی را ـ‌از جمله بحران سال 2007‌ـ به وجود آورده است نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ چراکه ریشه‌های نظری اقتصادِ مالی را می‌توان در مکاتب اقتصادی نئوکلاسیک و پول‌گرایان جست‌وجو کرد و تمام اندیشه‌ورزان این دو حوزه از ادامه‌دهندگان مسیر آدام اسمیت یا آن‌چه که مکتب اقتصادی کلاسیک خوانده می‌شود بودند.

کتاب سرمایه داری فردا

 عنوان اصلی: Agenda for a new economy: from Phantom wealth to real wealth?

عنوان فارسی: دستور کاری برای یک اقتصاد نوین: از ثروت خیالی به ثروت واقعی

مؤلف: David Corten/دیوید کورتن

ناشر: Berrett-Koehler Publishers

سال نشر: 2010 میلادی

ناشر ایرانی: پژواک

سال ترجمه: 1392

مترجم: کامران سپهری

صفحه‌ی این کتاب در وب‌سایت ناشر اصلی

مقاله‌ی تحلیلی این کتاب را می‌توانید در این‌جا بخوانید.


[1] . The End of History and the Last Man, Francis Fukuyama, 1992

[2]. Adam Smith


مطالب مرتبط :