ربا، عامل بحران و فروپاشی اقتصادی

شکل‌گیری نوسانات نرخ بهره، که خارج از مناسبات بخش واقعی اقتصاد ـ‌تولید کالا و خدمات‌ـ رقم می‌خورد، منجر به دو اتفاق می‌شود: از یک‌سو، بخش زیادی از پروژه‌های اقتصادی را به دلیل پایین بودن نرخ واقعی بازدهی سود نسبت به نرخی که در سازوکار بازار پول تعیین می‌شود، با عدم توجیه اقتصادی مواجه می‌کند؛ که این مسئله به ایجاد رکود در اقتصاد می‌انجامد. از سوی دیگر، با گسترش بازار پول، میان این بازار و بخش واقعی اقتصاد یک واگرایی و انفکاک به وجود می‌آید؛ چراکه در این شرایط ارزش‌های ایجاد شده اسمی هستند و مبتنی بر عمل‌کرد بخش واقعی اقتصاد نمی‌باشند، بلکه بر اثر سفته‌بازی شکل گرفته‌اند.

فاصله‌ی میان شاخص‌های اسمی و حقیقی اقتصاد منجر به شکل‌گیری حباب و به دنبال آن توهم خوش‌بینانه در بین فعالان و سرمایه‌گذاران اقتصادی می‌شود. حباب‌های ایجادشده تا حد مشخصی افزایش صوری ارزش‌های اسمی را می‌پذیرند و با ترکیدن آن‌ها و گسترش نااطمینانی در بین فعالان اقتصادی، سهام شرکت‌ها در بازار به‌صورت چشم‌گیری کاهش می‌یابد و اقتصاد به صورت دومینووار به سمت یک بحران شدید حرکت می‌کند؛ به این صورت که سهم بخش واقعی اقتصاد از وجوه استقراضی به‌شدت خالی می‌شود و بنگاه‌ها با بحران نقدینگی و به دنبال آن بحران تولید مواجه می‌گردند.

از سوی دیگر، وجوه قرض گرفته شده توسط شرکت‌ها و تعهد آن‌ها در قبال بهره‌ی این وجوه به سرمایه‌گذاران اوراق‌بهادار، موجب عمیق‌تر شدن این بحران می‌شود؛ زیراکه شرکت‌ها به دلیل رکود و عدم سودآوری برای پرداخت قروض مجبور به فروش دارایی‌های خود می‌گردند؛ این امر به دلیل افزایش میزان عرضه موجب کاهش ارزش دارایی‌های بنگاه‌ها می‌شود و بستر را جهت شکل‌گیری یک بحران عمیق اقتصادی فراهم می‌آورد.

انفکاک میان شاخص‌های اسمی و واقعی که نتیجه‌ی ناکارآمدی نظام‌های مالی[1] در اقتصاد می‌باشد، بستر را جهت به وجود آمدن چنین بحران‌های دشواری فراهم می‌سازد. در نتیجه باید با زدودن این نظام‌های مالی ربوی از گسترش هرچه بیشتر بحران‌های مالی جلوگیری کرد و با تلاش برای جای‌گزینی نظام‌هایی جدید رشد و رونق پایدار را در فضای اقتصادی مدنظر قرار داد؛ نظام‌هایی که در جهت تدارک شرایطی برای مشارکت سرمایه‌گذاران و تولید‌کنندگان در سود و زیان فعالیت‌های اقتصادی باشند.

دکتر پرویز داوودی در مقاله‌ای تحلیلی، ریشه‌های بحران‌های مالی در نظام‌های اقتصادی مدرن را از زاویه‌ی مطرح‌شده در بالا با استفاده‌ی از ابزارهای آماری و اقتصادسنجی بررسی کرده و نقش ربا را در حجیم شدن بازار پول و به وجود آمدن بحران‌های اقتصادی بیان نموده‌اند.

متن کامل این مقاله را می‌توانید از این‌جا دریافت کنید.

[1] Financial System